Nghệ sĩ

Huyền Giang: Đường đến văn hóa

05.gif Mua vé xem cải lương: Xử án phí giao - NSUT Kim Tử Long, Ngọc Huyền

 10/09/2017 5:04:42 CH |  Admin |  0 bình luận |   440 lượt xem

(cailuong.net) - Đường đời của Huyền Giang (*) (1931- 2013) ga đi là chính trị và ga đến là văn hóa. Trong ngắn ngủi một đời người, quả thực, ít ai làm được như ông: thay đổi hệ hình tư tưởng đến hai lần: lần trước từ giai cấp sang dân tộc, lần sau từ dân...

» Đế của tượng

Có thể sự nhạy cảm và tính trung thực trước “những điều trông thấy”, cũng có thể những chuyển biến gấp gáp, “một ngày bằng ba thu” của xã hội Việt Nam thế kỷ XX, cùng với đầu óc thích tìm tòi tư tưởng ở ông đã tạo ra những bước chuyển tư tưởng này.

Giã biệt

Trước hết cần khẳng định, trên phương diện tư tưởng, người ta có quyền được thay đổi. Huống hồ sự thay đổi ở Huyền Giang là sự vận động biện chứng, như những đợt sóng gối tiếp, cái sau bao giờ cũng có những mầm mống ủ sẵn từ cái trước. Ở hệ hình tư tưởng dân chủ, Huyền Giang từ bỏ các hoạt động chính trị chuyển sang hoạt động văn hóa, không phải như một sách lược, ẩn mình hay lảng tránh, mà là một chiến lược. Bởi văn hóa ở cấp độ tổng thể là nền tảng cho mọi tư tưởng, kể cả tư tưởng chính trị. Làm văn hóa tuy không có tác động tức thời, thấy được ngay, nhưng có thể ảnh hưởng đến phần chìm, phần định hướng của tảng băng trôi.

Huyền Giang: Đường đến văn hóa

Học giả Huyền Giang (1931 - 2013). Ảnh TL

Bởi vậy, Huyền Giang quan tâm đến những tri thức văn hóa cơ bản, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến con người, nhằm giải phóng khỏi cái nhìn chật hẹp, “chính trị là thống soái”, con người chỉ có một bản chất là bản chất giai cấp... Xin kể ra đây một vài tác phẩm ông dịch thuộc nhiều lĩnh vực, với những bút danh khác nhau, thậm chí có cuốn không có tên người dịch: Văn hóa nguyên thủy của E.B.Tylor, Chủng tộc và lịch sử của Lévi-Strauss, Sự phát triển siêu cá nhân của R.Assagioli, Đạo giáo và các tôn giáo cổ Trung Quốc của H.Maspéro, Phê phán tính hiện đại của A.Touraine... Chỉ tính riêng mảng sách dịch, đến mấy chục tác phẩm kinh điển, với người khác đã có thể làm nên một sự nghiệp, nhưng với ông chỉ nhẹ nhàng: “vừa là kiếm ẳn [ăn], vừa là phục vu [vụ]”. Mục tiêu của Huyền Giang là viết, còn dịch chỉ để tạo nền cho viết.

Dưới tên người khác

Mảng sách thứ hai của Huyền Giang là biên soạn với những cuốn như Cách mạng Pháp 1789, Thế giới thứ ba, Từ điển xã hội học... Có điều sách biên soạn của ông không chỉ giới thiệu tư liệu thuần túy, mà là một trình bày có chủ ý với những diễn giải, bình luận của riêng cá nhân ông nhằm làm sáng tỏ những vấn đề thời cuộc.

Thời ấy với sách dịch thì có thể dùng bút danh, nhưng với sách viết, muốn in được và, quan trọng không kém, lấy được tiền nhuận bút, thì tác giả kịch bản cải lương phải khai báo nhân thân cụ thể, và phải được chấp nhận. Bởi thế, các cuốn sách trên đều mang tên Nguyễn Khắc Viện. Phải nói đó là một nghĩa cử của bác Viện. Dĩ nhiên, bấy giờ với người trong cuộc thì không ai tính toán gì, tất cả chỉ nghĩ đến việc chung. Sau này, trước khi mất, bác Viện có thều thào đọc vào máy ghi âm những sách Huyền Giang viết mà ông phải thế danh, để “những gì của Xê-da trả về cho Xê-da”.

Huyền Giang là người có đầu óc nghiên cứu kể cả khi ông còn làm chính trị. Ngay từ năm 1959 ông đã có sách Phác qua tình hình ruộng đất và đời sống nhân dân trước Cách mạng tháng Tám. Rồi năm 1961 là Việt Nam năm đầu tiên sau Cách mạng tháng Tám: tháng Tám 1945 - tháng Chạp 1946... Những năm 90 thế kỷ trước, khi đã chuyển sang nghiên cứu văn hóa là thời kỳ ông viết hào hứng nhất. Thể loại ông chọn là tiểu luận cho dễ cập nhật vấn đề và cũng dễ “xuất bản chuyền tay”. Do lối viết sâu, có đầu có cuối, nên nhiều tiểu luận của ông có dung lượng không kém một chuyên luận. Tuy nhiên, ông viết thanh thoát, dễ hiểu nên đọc ông không biết chán. Điều đáng lưu ý ở đây là các vấn đề tưởng rất “thời sự chính trị”, như Bức tranh thế giới hôm nay, Con người và chủ nghĩa nhân văn mới, Khái niệm xã hội công dân... được Huyền Giang tiếp cận từ góc độ triết học lịch sử nên đều trở thành những vấn đề văn hóa. Một thứ văn hóa vừa như là phạm trù tối hậu ở cấp độ tổng thể toàn nhân loại, vừa như là một lối tiếp cận rất hiện đại.

Tự đưa mình tới ánh sáng

Từ xưa đến nay, từ thế giới vào Việt Nam là tọa độ nghĩ suy của Huyền Giang về văn hóa Việt Nam hôm nay. Trước hết là vấn đề Nho giáo hay Con người cá nhân phương Đông. Nước ta lúc chống Nho thì vẫn giữ tư duy Nho giáo, khi muốn phục hưng Nho thì vẫn chỉ vớt được cái hình nhi hạ. Nho giáo, vì vậy, sẽ là vật cản cho xã hội hóa và cá nhân hóa, hai quá trình đưa dân tộc vào hiện đại. Nhìn sâu vào Thực trạng văn hóa hôm nay, rồi Hiện đại hóa và Tâm lý xã hội trong tiến trình hiện đại hóa, để cuối cùng đưa ra Bản tính tộc người Việt, một vấn đề căn cốt trong nghiên cứu văn hóa tộc Việt và văn hóa Việt Nam.

Với các tiểu luận Đời sống tâm linh và tôn giáo, Con người và cái chếtRồi ai cũng về cõi âm, Huyền Giang khẳng định tâm linh là một chiều kích quan trọng của con người, chiều kích bản thể luận. Điều này lý giải sự tồn tại lâu dài của tôn giáo. Còn cái chết được ông coi là sự tham gia cuối cùng của con người vào đời sống tâm linh, là sự hòa/hóa giải cái bi kịch rất người: một thực thể hữu hạn lại mong muốn hiện hữu vô biên.

Huyền Giang: Đường đến văn hóa

Có thể nói, Huyền Giang là một trong những gương mặt trí thức nổi bật của những năm 80, 90 thế kỷ trước. Và, quan trọng hơn, tiếng nói bấy giờ của ông vẫn còn nguyên nhiệt huyết, sâu sắc, mới mẻ đến bây giờ. Cuộc đời ông nhiều khổ đau, khuất lấp, nhưng bằng lao động sáng tạo không mệt mỏi, bằng sự kiếm tìm giá trị và dám trả giá cho các giá trị đó, ông đã tự đưa mình tới ánh sáng. Sự thay đổi tư tưởng, là sự thay đổi triệt để nhất, vô tư nhất, không vì quyền lợi, địa vị, mà bất chấp quyền lợi, địa vị. Bởi vậy, viết về Huyền Giang bàn về văn hóa, mà không nói đến sự vận động tư tưởng của ông, hai lần thay đổi hệ hình tư tưởng của ông, là một thiếu sót lớn.

Huyền Giang là một nhân cách văn hóa. Cuộc đời ông là một giá trị văn hóa.

PGS-TS. Đỗ Lai Thúy

__________________

Tựa bài "Đường đến văn hóa": Nhân đọc Huyền Giang bàn về văn hóa, NXB Hội Nhà Văn, 2017, Hà Nội
(*) Tên thật là Nguyễn Thanh Huyên, thường gọi Nguyễn Kiến Giang, nguyên ủy viên Ban Biên tập NXB Sự Thật, có nhiều bút hiệu như Kiến Giang, Lê Diên, Lương Dân...

» Đế của tượng

» Đế của tượng

Nguồn: nguoidothi.vn

05.gif Mua vé xem cải lương: Xử án phí giao - NSUT Kim Tử Long, Ngọc Huyền

Nghệ sĩ liên quan

Diễn viên mệt mỏi đòi cát-sê đóng phim  13

 23/11/2017 12:04:30 CH

Việc chậm trả cát-sê, quỵt cát-sê không còn là chuyện mới trong làng phim Việt nhưng thời gian gần đây lại xảy ra liên tục, phổ biến

Xem chi tiết 

Ba nghệ sĩ sân khấu đang cần sự giúp đỡ  33

 21/11/2017 10:03:33 CH

(NLĐO) Họ là những nghệ sĩ, nhạc sĩ đã có nhiều cống hiến cho sân khấu cải lương. Một thời vang bóng nhưng cuối đời lại bệnh tật, khốn khó. Đó là nghệ...

Xem chi tiết 

Gia đình "sầu nữ" Út Bạch Lan từ chối xin truy tặng danh hiệu NSND  57

 21/11/2017 10:01:38 SA

(NLĐO) Con gái nuôi của nghệ sĩ Út Bạch Lan nói danh hiệu chỉ có ý nghĩa khi mẹ cô còn sống nay bà đã mất thì danh hiệu truy tặng không còn ý nghĩa.

Xem chi tiết 

NÓI THẲNG: Ca sĩ Thanh Lam, chị sai rồi!  25

 20/11/2017 1:03:05 CH

Với phát ngôn của mình, ca sĩ Thanh Lam đang làm dậy sóng dư luận, dù diva này đã lên báo phân trần, giải thích

Xem chi tiết 

NSND Bạch Tuyết: Tôi chỉ mất một giờ 'vọng cổ hóa' Em gái mưa  38

 19/11/2017 5:06:54 CH

Gần đây, NSND Bạch Tuyết khiến nhiều người giật mình khi tung ra bản thu cải lương dựa trên bài hit 'Em gái mưa' của ca sĩ Hương Tràm (MR. Siro sáng tác).

Xem chi tiết 

Đại úy Cường của phim "Bông hồng trà" qua đời tuổi 50  29

 19/11/2017 7:00:55 SA

Theo thông tin từ em trai của diễn viên Nguyễn Hoàng, được biết đến với nhiều vai diễn trong đó có vai đại úy tình báo Mạnh Cường phim "Bông hồng trà", cho biết anh qua đời lúc 22 giờ 20 phút ngày 17-11, hưởng dương 50 tuổi.

Xem chi tiết 
Trãi Lê
Trãi Lê -  23/11/2017 5:44:46 CH

01.gif

Li Nguyen
Li Nguyen -  20/11/2017 12:06:28 CH

Mới làm xong cái chat mà ko ai chat, cũng bùn 😂😂😂

Lee Chull
Lee Chull -  19/11/2017 8:52:13 CH

01.gif

Vinh Nguyễn
Vinh Nguyễn -  19/11/2017 9:36:23 SA

01.gif

Trinh Lekhanh
Trinh Lekhanh -  18/11/2017 10:35:12 CH

01.gif

Linh Subi
Linh Subi -  18/11/2017 8:57:33 CH

01.gif

Pham Quy
Pham Quy -  18/11/2017 9:34:30 SA

01.gif

Giang Ngô
Giang Ngô -  17/11/2017 8:24:24 CH

01.gif

Hoang Duong
Hoang Duong -  16/11/2017 1:08:10 CH

01.gif

TDH Tran Dai Hung 05/09/2017 12:51:02 SA
Nghe si Dang Tuy Dinh co phai nghe si cua Dian Ci lying Kim Chung khongCo phai nghe si L Thuy da tung duoc nghe si Tuy Dinh dan dat vao nghevao dam tang nghe si Dang Tuy Dinh nghe si L Thuy co den chia buon cung gia dinh
L LelandAdaxy 27/08/2017 10:17:10 SA
301 Moved Permanently More info
MD Mỹ Duyên 20/08/2017 1:21:58 SA
Lu ri mi thy li hnh ch 3
A Admin 11/08/2017 1:00:34 SA
Cảm động quá :)
A Admin 11/08/2017 12:39:28 SA
Miss you Phuong Dung
A Admin 08/08/2017 3:34:31 SA
đẹp đôi :)

Tôi yêu cải lương

Quảng cáo

Bạn vui lòng chờ trong giây lát...